Of je kiest voor 1 fase of 3 fase, hangt af van het vermogen dat je nodig hebt en het type apparatuur dat je aansluit. Voor lichte belasting tot ongeveer 3.680 watt op 230V volstaat een 1-fase aansluiting van 16A. Sluit je zwaardere machines, meerdere apparaten tegelijk of een festivalterrein met podiuminstallaties aan, dan kies je voor 3-fase met 400V. Dat kan al vanaf 16A, goed voor ongeveer 11 kVA. Het verschil zit in de hoeveelheid vermogen die je kunt transporteren zonder dat de kabel oververhit raakt of de spanning te ver wegzakt.

Wat is het verschil tussen 1 fase en 3 fase?

Bij 1-fase werk je met een fasedraad, een nuldraad en een aarddraad. Dat levert 230V en bij 16A een maximale belasting van ongeveer 3.680 watt. Bij 3-fase gebruik je drie fasedraden, een nuldraad en aarde, met 400V tussen de fasen onderling en 230V tussen elke fase en nul. Omdat het vermogen over drie fasen loopt, transporteer je bij dezelfde stroom per ader ongeveer drie keer zoveel vermogen: bij 16A is dat circa 11 kVA tegenover 3,7 kVA op 1-fase. Voorwaarde is wel dat je 1-fase verbruikers gelijkmatig over de drie fasen verdeelt, anders raakt één fase overbelast. Op een bouwplaats met meerdere machines tegelijk merk je het verschil direct: op 1-fase slaat de automaat af of zakt de spanning te ver weg.

1 fase of 3 fase: wanneer kies je wat?

De keuze tussen 1 fase of 3 fase hangt vooral af van het gecombineerde vermogen van je apparatuur en de afstand tot het aansluitpunt. Voor een kleine stand, een koffiewagen of los handgereedschap volstaat vaak een 1-fase aansluiting van 16A via een compacte verdeelkast. Heeft een foodtruck een frituur, bakplaat of oven aan boord, dan kom je al snel boven de 3.680 watt en is 3-fase de veilige keuze.

• 16A, 1-fase (ca. 3,7 kVA): kleine stands, koffiewagen, los handgereedschap
• 16A, 3-fase (ca. 11 kVA): lichte machines, foodtrucks met frituur of bakplaat
• 32A, 3-fase (ca. 22 kVA): standaard bouwplaats, meerdere machines, evenementenstands
• 63A, 3-fase (ca. 44 kVA): zwaardere machines, subverdeling per zone
• 125A, 3-fase (ca. 87 kVA): industrie, podiuminstallaties, hoofdverdeling

Boven 125A houden CEE-aansluitingen op. Voor stromen tot 250A werk je dan vaak met Snaplock, voor 400A en 660A met Powerlock: enkelpolige connectoren voor zware, snel te koppelen verbindingen op festivalterreinen en in de industrie.

Vermogen berekenen: de basis voor je keuze

Tel het vermogen op van alle apparaten die tegelijk aan kunnen staan en reken 20 tot 30 procent marge erbij voor toekomstige uitbreiding. Een boormachine van 800W en een slijptol van 1200W komen samen op 2000W, ruim binnen een 1-fase aansluiting van 16A. Let bij motoren op de aanloopstroom: die is kortstondig een veelvoud van de nominale stroom. Die vang je niet op met extra marge, maar met een installatieautomaat met de juiste karakteristiek, zoals C of D.

Bij 3-fase reken je met de formule S (kVA) = √3 × U × I / 1000. Bij 400V en 32A kom je zo uit op ongeveer 22 kVA, ruim genoeg voor een middelgrote bouwplaats of eventlocatie. Wil je in kW rekenen, vermenigvuldig dan met de arbeidsfactor (cos φ). Bij puur ohmse belasting zoals verwarming is die 1, bij motoren ligt hij vaak rond 0,8.

Let bij lange kabeltrajecten op spanningsverlies. NEN 1010 beveelt aan om onder de 5 procent te blijven, en voor verlichting onder de 3 procent. Dat geldt zowel bij 230V als bij 400V. Hoe langer de kabel of hoe hoger de stroom, hoe dikker de aderdoorsnede moet zijn. Kies bij twijfel een maat dikker, want een te dunne kabel warmt op en veroorzaakt spanningsval die apparatuur laat haperen.

1 fase of 3 fase in de praktijk: bouwplaats, evenement en werkplaats

Op een bouwplaats zie je vaak een combinatie: 1-fase voor handgereedschap dicht bij de kast en 3-fase voor de zwaardere machines verderop. Voor stroom op de bouwplaats is een 32A of 63A verdeelkast de gangbare keuze, met minimaal IP44 voor buitengebruik. Op een festivalterrein loopt de hoofdverdeling meestal via 3-fase met hoge amperages, terwijl de losse stands vaak met 1-fase toekomen. Voor stroom op een festival combineer je vaak meerdere verdeelkasten met kabelhaspels om de afstand tot het podium te overbruggen.

In een vaste werkplaats of fabriekshal kies je vaak voor een wandverdeelkast, die aan de muur hangt en dus geen vloerruimte inneemt, met 3-fase groepen voor machines en 1-fase groepen voor handgereedschap en verlichting. Volgens NEN 1010 moeten wandcontactdozen tot 32A aanvullend beveiligd zijn met een aardlekschakelaar van maximaal 30 mA. Die schakelt bij 30 mA lekstroom binnen 0,3 seconde af en bij 150 mA binnen 40 milliseconden. Op bouwplaatsen, evenemententerreinen en in natte ruimtes is dat extra belangrijk. Kies aardlekschakelaars die passen bij je groepen: 2-polig voor 1-fase en 4-polig voor 3-fase.

Trafokasten: waarom de fase-keuze niet stopt bij de verdeelkast

Werk je in een nauwe, geleidende ruimte zoals een tank, ketel of kruipruimte, dan gaat accugereedschap voor. Kan dat niet, dan gebruik je gereedschap op een veiligheidstransformator van maximaal 50V, of op een scheidingstransformator van 230V naar 230V met galvanische scheiding en maximaal één apparaat per secundaire wikkeling. Ook bij ondergronds werk in bouwputten, tunnels en kelders schrijft de Arbocatalogus Bouw & Infra veilige spanning voor. Voor handlampen in zulke ruimtes schrijft NEN 1010 zeer lage veiligheidsspanning voor, in de praktijk 24V of 42V via een veiligheidstransformator.

Beide typen zijn ook gecombineerd verkrijgbaar in één trafokast, zodat gereedschap en verlichting via één en dezelfde kast veilig gevoed worden. De transformatoren in een trafokast zetten 230V om, dus je voedt ze vanuit een 1-fase groep, ook als je hoofdvoeding 3-fase is.

Veelgestelde vragen

Kun je een 3-fase apparaat op 1 fase aansluiten?

Meestal niet zonder aanpassing. Een 3-fase motor heeft alle drie de fasen nodig om het draaiveld op te bouwen. Een uitzondering is een frequentieregelaar met een 1-fase ingang en een 3-fase uitgang, maar die is alleen geschikt voor kleinere motoren. Standaard bedrijfsmiddelen vragen een volledige 3-fase aansluiting met het juiste amperage.

Hoeveel watt kun je op 1 fase aansluiten?

Bij een 1-fase aansluiting van 16A op 230V kun je ongeveer 3.680 watt belasten. Bij 32A loopt dat op tot circa 7.360 watt. Voor hogere vermogens is 3-fase efficiënter: bij dezelfde stroom per ader transporteer je ongeveer drie keer zoveel vermogen, zonder een enkele ader te overbelasten.

Welke IP-klasse heb je nodig bij 1 fase of 3 fase buiten?

De IP-klasse hangt af van de omgeving, niet van het aantal fasen. Voor buitengebruik op een bouwplaats of evenemententerrein is IP44 het minimum: beschermd tegen spatwater. Wil je extra marge bij zware omstandigheden, zoals schoonspuiten of veel stof, kies dan IP65. Die klasse is stofdicht en bestand tegen straalwater.