Het verschil tussen een aardlekschakelaar vs aardlekautomaat zit vooral in de combinatie van functies die elk apparaat biedt. Een gewone aardlekschakelaar detecteert lekstroom en schakelt de stroomkring uit wanneer dat nodig is, maar beschermt niet tegen overbelasting of kortsluiting. Een aardlekautomaat combineert lekstroombeveiliging met een installatieautomaat in één behuizing, waardoor je zowel bescherming tegen lekstroom als tegen overbelasting en kortsluiting krijgt.

Hoe werkt een aardlekschakelaar?

Een aardlekschakelaar, ook wel RCD (Residual Current Device) genoemd, meet voortdurend het verschil tussen de stroom die via de fase naar een verbruiker gaat en de stroom die via de nul terugkomt. Onder normale omstandigheden zijn die twee stromen gelijk. Zodra er een lekstroom optreedt, bijvoorbeeld doordat iemand een stroomvoerende geleider aanraakt of een kabel beschadigd is, ontstaat er een onbalans. De aardlekschakelaar detecteert dit verschil en schakelt de stroom uit wanneer de lekstroom boven de ingestelde waarde komt. Bij personenbeveiliging wordt vaak een aardlekbeveiliging van 30 mA toegepast.

Wat een aardlekschakelaar niet doet, is het bewaken van de stroomsterkte in de groep. Als je te veel apparaten aansluit en de geleiders raken overbelast, zal de aardlekschakelaar dit niet als overbelasting signaleren. Daarvoor heb je een aparte installatieautomaat nodig. In professionele installaties, zoals op bouwplaatsen of bij evenementen, worden aardlekschakelaars en installatieautomaten daarom afgestemd op de totale opbouw van de verdeelkast.

Wat voegt een aardlekautomaat toe?

Een aardlekautomaat voegt de functie van een installatieautomaat samen met die van een aardlekschakelaar in één compacte eenheid. Dit betekent dat je één apparaat installeert dat zowel lekstromen detecteert als de groep beveiligt bij overbelasting en kortsluiting. Praktisch gezien scheelt dit ruimte in de verdeelkast en vereenvoudigt het de bekabeling. Voor nieuwbouwinstallaties en renovatieprojecten waarbij beperkte kastruimte een rol speelt, is een aardlekautomaat vaak een praktische keuze.

De aardlekautomaat heeft een eigen thermisch-magnetisch mechanisme dat reageert op een te hoge stroomsterkte. Dit mechanisme werkt los van de lekstroomdetectie. Beide functies zijn in één behuizing ondergebracht, maar ze reageren op verschillende fouten. Stel dat er een kortsluiting optreedt zonder lekstroom naar aarde: dan schakelt de installatieautomaatfunctie uit. Omgekeerd geldt dat een lekstroom juist door de aardlekfunctie wordt gedetecteerd.

Aardlekschakelaar vs aardlekautomaat: wanneer kies je wat?

De keuze hangt af van de situatie en de beschikbare infrastructuur. Als er in een bestaande installatie al installatieautomaten aanwezig zijn per groep, kan een losse aardlekschakelaar als overkoepelende beveiliging voor meerdere groepen volstaan. In dat geval bewaken de afzonderlijke automaten de overbelasting per groep, terwijl de aardlekschakelaar de lekstroombeveiliging verzorgt. Dit is een gangbare opzet in veel bestaande installaties en verdeelkasten.

Bij nieuwe installaties of bij de bouw van een mobiele verdeelkast is een aardlekautomaat per groep vaak logischer. Je krijgt dan per afzonderlijk circuit zowel lekstroombeveiliging als overbelastingbeveiliging. Dat maakt foutdiagnose eenvoudiger: valt één groep weg, dan weet je sneller welk circuit de oorzaak is. Friand verwerkt zowel aardlekschakelaars als aardlekautomaten van merken als ABB en Gewiss in haar aardlekschakelaars en automaten assortiment, afhankelijk van de vereiste configuratie.

Normen en verplichtingen

Bij het ontwerpen en gebruiken van elektrische installaties spelen normen zoals NEN 1010 en NEN 3140 een belangrijke rol. NEN 1010 gaat over de aanleg van veilige laagspanningsinstallaties en stelt in verschillende situaties eisen aan aardlekbeveiliging, bijvoorbeeld bij contactdozen voor algemeen gebruik en verplaatsbaar materieel buiten. Voor personenbeveiliging wordt vaak een drempelwaarde van 30 mA toegepast. Of je die beveiliging realiseert met een losse aardlekschakelaar of met een aardlekautomaat, hangt af van de opbouw van de installatie en de technische eisen.

Bij mobiele verdeelkasten, bouwplaatsen en evenementen is ook het veilig gebruik en de periodieke controle van belang. NEN 3140 wordt vaak gebruikt als richtlijn voor veilige bedrijfsvoering, inspectie en keuring van elektrische installaties en arbeidsmiddelen. De juiste aardlekbeveiliging wordt daarbij afgestemd op het gebruiksdoel: een zwerfkast voor regelmatig verplaatsen vraagt om een andere configuratie dan een wandgemonteerde verdeler in een vaste installatie. Als je twijfelt over de juiste configuratie, kun je vrijblijvend contact opnemen voor technisch advies.

Veelgestelde vragen

Wat is het grootste praktische verschil tussen een aardlekschakelaar en een aardlekautomaat?

Een aardlekschakelaar beschermt tegen lekstroom. Een aardlekautomaat doet dat ook, maar voegt daar overbelasting- en kortsluitbeveiliging aan toe. Bij een aardlekautomaat heb je dus geen aparte installatieautomaat nodig voor dezelfde groep.

Kan een aardlekschakelaar achter een aardlekautomaat worden geplaatst?

Dat is technisch mogelijk, maar in de praktijk niet altijd zinvol. Als elke groep al een aardlekautomaat heeft, voegt een overkoepelende aardlekschakelaar niet automatisch extra veiligheid toe voor lekstroom. Wel kan selectiviteit een rol spelen bij grotere installaties met meerdere circuits.

Welke aardlekbeveiliging is nodig op een bouwplaats?

Op bouwplaatsen en bij tijdelijke installaties gelden specifieke eisen voor de opbouw en beveiliging van de elektrische installatie. In veel gevallen wordt 30 mA-aardlekbeveiliging toegepast voor stroomketens en aansluitpunten tot en met 32 A. De exacte uitvoering hangt af van de installatie, de belasting en de manier waarop de verdeelkast wordt gebruikt.