ATEX producten zijn elektrische en mechanische apparaten die speciaal zijn ontworpen en gecertificeerd voor gebruik in omgevingen waar explosiegevaar bestaat door brandbare gassen, dampen of stofwolken. Welke ATEX producten je nodig hebt, hangt direct af van de zone waarin je werkt. Een verkeerde keuze is niet alleen een veiligheidsrisico, maar kan ook leiden tot non-conformiteit met de Europese ATEX-richtlijn (2014/34/EU). Friand levert een compleet assortiment aan explosieveilige producten voor onder meer de chemische industrie, raffinaderijen en petrochemische installaties.

Hoe werkt ATEX-zonering?

De ATEX-richtlijn verdeelt explosiegevaarlijke omgevingen in zones op basis van de frequentie en duur waarmee een explosief mengsel aanwezig kan zijn. Voor gassen en dampen gelden zone 0, 1 en 2. Zone 0 is de zwaarste categorie: het explosieve mengsel is hier permanent of langdurig aanwezig, zoals binnenin een brandstoftank. Zone 1 betreft omgevingen waar een explosief mengsel regelmatig kan optreden tijdens normale bedrijfsomstandigheden, bijvoorbeeld rondom het vulpunt van een tankwagen. Zone 2 is de lichtste gaszone: hier is een explosief mengsel doorgaans alleen aanwezig bij storingen of abnormale omstandigheden.

Voor brandbaar stof gelden vergelijkbare zones: zone 20, 21 en 22. Zone 20 staat daarbij gelijk aan de zwaarste stofzone en zone 22 aan de lichtste. De zonering wordt bepaald door de veiligheidsdeskundige van het bedrijf en vastgelegd in een explosieveiligheidsdocument. Pas wanneer de zones zijn vastgesteld, kun je de juiste ATEX producten selecteren.

Welke ATEX producten heb je nodig per zone?

De categorisering van ATEX producten loopt parallel aan de zonering. Voor zone 0 of 20 zijn uitsluitend categorie 1 producten toegestaan. Dit zijn de zwaarst gecertificeerde apparaten, ontworpen om ook bij twee onafhankelijke storingen veilig te blijven. Voor zone 1 of 21 zijn categorie 1 of categorie 2 producten vereist. Zone 2 en 22 accepteren ook categorie 3 producten, waardoor het aanbod doorgaans breder is en de keuze iets eenvoudiger wordt.

In de praktijk gaat het bij Friand om producten als explosieveilige verdeelkasten, transformatorkasten met KEMA-certificering, explosieveilige verlengkabels en kabelwartels. KEMA is een Nederlandse certificeringsinstantie die toetst of een product voldoet aan de gestelde eisen voor de betreffende toepassing. Zonder geldige certificering mag een product niet worden ingezet in een ATEX-omgeving, ongeacht hoe robuust het eruitziet.

Explosieveilige transformatorkasten en verdeelkasten

Op bouwplaatsen of industriële locaties in de buurt van brandbare stoffen heb je niet alleen gecertificeerd stekkermateriaal nodig, maar ook de bijbehorende stroomverdeling. Friand produceert explosieveilige trafokasten die zijn uitgevoerd met CEAG en Stahl stekkers, twee merken die breed worden toegepast in de petrochemische industrie. Deze kasten combineren een galvanisch gescheiden voeding voor handgereedschap met een verlaging naar veilige spanningsniveaus voor verlichting, zodat je met één installatie meerdere functies kunt afdekken.

Stel dat je werkt in een raffinaderij waar zone 1 van toepassing is rondom een pompstation. Je hebt elektrisch handgereedschap nodig en tijdelijke verlichting. In dat geval is een categorie 2 gecertificeerde transformatorkast nodig met een scheidingstrafo voor het gereedschap en een veiligheidstrafo voor de lampen. Beide functies zijn beschikbaar in een combinatietransformator die Friand op maat samenstelt. Bekijk ook de mogelijkheden voor verlengkabels die geschikt zijn voor explosiegevaarlijke omgevingen.

Praktische aandachtspunten bij de selectie van ATEX materiaal

Bij het kiezen van ATEX producten zijn er een aantal punten die je altijd moet controleren voordat je tot aanschaf overgaat. Controleer allereerst het certificaatnummer op het product of in de meegeleverde documentatie. Elk gecertificeerd ATEX product draagt een Ex-markering met daarin onder andere de apparaatcategorie, de gasgroep en de temperatuurklasse. De temperatuurklasse (T1 tot T6) geeft aan wat de maximale oppervlaktetemperatuur van het product is bij nominale belasting. Die temperatuur moet lager blijven dan de ontstekingstemperatuur van de aanwezige brandbare stof of damp.

Controleer daarnaast of de gasgroep overeenkomt met de aanwezige stoffen op de locatie. Waterstof (gasgroep IIC) stelt de strengste eisen, terwijl koolwaterstoffen zoals propaan (IIB) doorgaans iets minder streng zijn. Een product dat is gecertificeerd voor IIC voldoet in de regel ook voor IIA en IIB, maar niet andersom. Zorg tot slot dat alle kabelwartels, verbindingsdozen en stekkers die je gebruikt dezelfde of een hogere certificering hebben dan de rest van de installatie. Een zwakke schakel in de keten kan de volledige installatie non-conform maken.

Veelgestelde vragen

Moet al het materiaal in een ATEX-zone gecertificeerd zijn?

Ja, alle elektrische en mechanische producten die in een explosiegevaarlijke zone worden gebruikt, moeten voorzien zijn van een geldige ATEX-certificering voor de betreffende zone. Dit geldt ook voor verlengkabels, kabelwartels en stekkers. Materiaal zonder certificering mag niet in de zone worden toegepast, ongeacht de constructie of het materiaalgebruik.

Wat is het verschil tussen ATEX en KEMA?

ATEX is de Europese richtlijn die eisen stelt aan producten voor explosiegevaarlijke omgevingen. KEMA is een Nederlandse certificeringsinstantie die toetst of een product aan die eisen voldoet. Een KEMA-certificaat kan dienen als bewijs van conformiteit met de ATEX-richtlijn en wordt in de industrie breed erkend.

Kan Friand ATEX producten op maat leveren?

Ja, Friand assembleert explosieveilige verdeelkasten en transformatorkasten volledig op maat. Op basis van de zoneclassificatie, de vereiste stroomsterkte en het type gereedschap of verlichting stellen de specialisten van Friand een configuratie samen die aansluit op de geldende normen en de praktijksituatie. Neem contact op voor een vrijblijvend adviesgesprek.