Een galvanisch gescheiden circuit heeft geen directe elektrische verbinding met het voedingsnet. De energieoverdracht verloopt uitsluitend via magnetische koppeling in een transformator, waardoor de secundaire zijde elektrisch losstaat van de primaire zijde. Dit principe is in veel beroepssituaties een belangrijke veiligheidsmaatregel en kan in sommige situaties vereist zijn.

Wat betekent galvanisch gescheiden precies?

Bij een gewone stroomaansluiting bestaat er een directe elektrische verbinding tussen het net en jouw apparaat. Als je in zo’n situatie een fase aanraakt terwijl je contact maakt met een geaard object, zoals een betonnen vloer, een metalen constructie of leidingwerk, sluit je een elektrisch circuit. Het gevolg kan een gevaarlijke of zelfs levensgevaarlijke stroomstoot zijn.

Een galvanisch gescheiden installatie doorbreekt die verbinding volledig. Aan de secundaire zijde van de transformator hangt een zogenaamd zwevend net: een circuit dat nergens rechtstreeks verbonden is met de aarde. Raak je één van de twee geleiders aan, dan is er in principe geen retourpad via de aarde. Daardoor is de kans op een gevaarlijke stroom door het lichaam veel kleiner. Pas bij gelijktijdig contact met beide geleiders ontstaat er een gesloten circuit.

Een scheidingstransformator realiseert deze galvanisch gescheiden situatie. De verhouding tussen primaire en secundaire spanning is vaak 1:1, dus 230V in en 230V uit, maar zonder directe elektrische verbinding tussen beide wikkelingen. De transformatorkern fungeert daarbij uitsluitend als magnetisch koppelmedium.

Wanneer is een galvanisch gescheiden aansluiting verplicht?

Bij werkzaamheden in nauwe geleidende ruimten gelden strengere veiligheidsregels. Denk aan kruipruimtes, putten, kelders of stalen constructies waar je gemakkelijk tegelijk contact kunt maken met geleidende delen. In zulke situaties wordt vaak eerst gekozen voor accugereedschap of veilige lage spanning. Als dat niet mogelijk is, kan 230V handgereedschap via een scheidingstransformator worden gevoed, waarbij de transformator buiten de ruimte blijft.

Ook bij werkzaamheden in en rond dit soort ruimten, zoals renovatie of inspectie, is het belangrijk om vooraf te bepalen welke beschermingsmaatregel passend is. Een gewone verlengkabel of rechtstreekse aansluiting op het net is daar niet vanzelfsprekend de juiste keuze.

Ook in maritieme toepassingen wordt galvanische scheiding gebruikt, bijvoorbeeld tussen walstroom en het boordnet. Daar draait het niet alleen om veiligheid, maar ook om het beperken van ongewenste elektrische verbindingen tussen wal en schip.

Galvanisch gescheiden versus geaard: de praktische verschillen

Een reguliere geaarde installatie beschermt via de aardleiding: bij een isolatiefout wordt de stroom afgeleid en schakelt de beveiliging uit. Dat systeem werkt uitstekend in droge ruimtes met weinig geleidende oppervlakken. In nauwe, vochtige of sterk geleidende ruimtes is vaak een aanvullende beschermingsmaatregel nodig.

Het galvanisch gescheiden systeem kiest een andere benadering: het beperkt de kans dat via aarde een gevaarlijke stroomkring ontstaat. Dat maakt het in bepaalde werksituaties een passende oplossing, mits de installatie correct is ontworpen en gebruikt. Gebruik je elektrische scheiding als beschermingsmaatregel voor handgereedschap in een nauwe geleidende ruimte, dan wordt in de praktijk meestal uitgegaan van één apparaat per transformator of per secundaire uitgang.

Heb je op één locatie zowel handgereedschap als verlichting nodig? Dan is een combinatietransformator vaak een praktische oplossing: die biedt zowel een galvanisch gescheiden 230V-uitgang voor gereedschap als een SELV-uitgang op 24V of 42V voor verlichting. Je vindt het volledige aanbod in de trafokasten van Friand.

Hoe kies je de juiste scheidingstransformator?

De benodigde capaciteit bepaal je door het wattage van het aan te sluiten apparaat te berekenen en hier een veiligheidsmarge van 20 tot 30 procent bij op te tellen. Sluit je een boormachine van 800W aan, dan kies je minimaal een transformator van 1000VA. Voor een zware slijptol van 1200W stap je op zijn minst naar 1500VA. Ga je meerdere werkplekken voorzien, dan is het meestal verstandiger om per werkplek een eigen scheidingstransformator te gebruiken.

Naast het vermogen speelt de behuizing een rol. Op een bouwplaats of in een industriële omgeving verdient een robuuste trafokast de voorkeur, beschermd tegen stof, spatwater en mechanische stoten. Voor intensief buitengebruik wordt vaak gekozen voor een IP65-behuizing. Friand produceert trafokasten in eigen beheer, waardoor maatwerk in configuratie en aansluitingen mogelijk is. Neem bij specifieke vereisten contact op via de contactpagina voor technisch advies op maat.

Veelgestelde vragen

Mag je meerdere apparaten aansluiten op een galvanisch gescheiden uitgang?

Niet zomaar. Gebruik je een scheidingstransformator als beschermingsmaatregel voor handgereedschap, dan wordt doorgaans uitgegaan van maximaal één apparaat per transformator of per secundaire uitgang. Heb je meerdere apparaten nodig, kies dan voor aparte transformatoren of voor een combinatietransformator met een aparte verlichtingsuitgang.

Is galvanisch gescheiden hetzelfde als geaard?

Nee, het zijn twee verschillende beschermingsprincipes. Een geaarde installatie leidt foutstroom af via de aardleiding. Een galvanisch gescheiden installatie voorkomt juist dat er een directe verbinding bestaat tussen de secundaire zijde en aarde.

Wanneer schrijft NEN3140 een scheidingstransformator voor?

In nauwe geleidende ruimten gelden volgens de praktijkrichtlijnen rond NEN 3140 strengere eisen aan het gebruik van elektrische arbeidsmiddelen. Daarbij wordt eerst gekeken naar accugereedschap of veilige lage spanning. Als dat niet mogelijk is, kan 230V handgereedschap via een scheidingstransformator worden toegepast, waarbij de transformator buiten de ruimte blijft.