Galvanische scheiding is een techniek waarbij de elektrische ingang en uitgang van een transformator elektrisch van elkaar worden gescheiden. Er bestaat geen directe geleiding tussen de twee zijden. Alleen een magnetische koppeling via de transformatorkern zorgt voor energieoverdracht. Dit klinkt abstract, maar in de praktijk kan het een wezenlijk verschil maken voor de veiligheid van iedereen die in risicovolle omgevingen met elektrisch gereedschap werkt.

Hoe werkt galvanische scheiding precies?

Bij een conventionele elektrische installatie is de nulgeleider vaak verbonden met de aarde. Raak je in zo’n systeem een onder spanning staand onderdeel aan terwijl je tegelijkertijd in contact staat met een geaard oppervlak, zoals een betonnen vloer, een metalen leiding of een stalen wand, dan kan er een stroompad via je lichaam naar aarde ontstaan. Dat kan ernstig letsel veroorzaken.

Een scheidingstransformator doorbreekt dit principe. De secundaire zijde is niet rechtstreeks met aarde verbonden en creëert daarmee een zogenoemd zwevend net. Als je in dit systeem één geleidend deel van de secundaire zijde aanraakt, is er normaal gesproken geen retourpad via de aarde en ontstaat er geen gevaarlijke stroomdoorgang door je lichaam. De galvanische scheiding helpt voorkomen dat fouten aan de primaire zijde zich direct voortplanten naar de gebruiker. Bij contact met twee actieve delen tegelijk blijft er wel gevaar bestaan.

Technisch gezien verloopt het principe via inductie: de primaire wikkeling genereert een magnetisch veld in de transformatorkern, en dat veld induceert spanning in de secundaire wikkeling. Beide wikkelingen zijn elektrisch van elkaar gescheiden, maar energetisch gekoppeld. Dit maakt galvanische scheiding fundamenteel anders dan een gewoon verlengsnoer of een standaard verdeelkast.

Wanneer is galvanische scheiding verplicht of noodzakelijk?

De Arbowet verplicht werkgevers om gevaarlijke situaties te voorkomen of beheersbaar te maken. Voor elektrisch werk in zogenoemde nauwe geleidende ruimten, zoals kelders, tunnels, kruipruimten, tanks, buizen en andere afgesloten metalen of betonnen omgevingen, worden in de praktijk extra veiligheidsmaatregelen toegepast op basis van NEN 3140. Galvanische scheiding met een scheidingstransformator kan daar onderdeel van zijn. De reden is duidelijk: in zulke ruimten is de kans op contact met geleidende constructiedelen groot, waardoor een standaardinstallatie zonder aanvullende bescherming extra risico kan opleveren.

Concreet betekent dit dat bij het gebruik van verplaatsbaar elektrisch handgereedschap, zoals boormachines, slijptollen of haakse slijpers, goed gekeken moet worden naar de juiste voedingswijze. Belangrijk daarbij: per secundaire wikkeling mag slechts één apparaat of contactdoos worden aangesloten. Zodra je meerdere apparaten via dezelfde secundaire wikkeling aansluit, kan de bescherming die galvanische scheiding biedt worden ondermijnd, omdat een fout in één apparaat invloed kan hebben op een ander aangesloten apparaat.

Ook in de maritieme sector speelt galvanische scheiding een belangrijke rol. Een schip heeft vaak een metalen romp en maakt gebruik van walvoeding. Een scheidingstransformator kan helpen om de elektrische installatie aan boord te scheiden van de walinstallatie en ongewenste stroompaden te voorkomen.

Galvanische scheiding in de praktijk: één apparaat per uitgang

Een veelgemaakte fout in de praktijk is het aansluiten van meerdere apparaten op één scheidingstransformator via een stekkerdoos. Daarmee kan de bescherming in een nauwe geleidende ruimte worden aangetast. De regel is helder: per secundaire wikkeling slechts één apparaat of contactdoos. Moet je zowel een boormachine als bouwverlichting gebruiken op dezelfde locatie? Dan is vaak een andere opstelling nodig. Denk aan een combinatietransformator met een S-keten voor gereedschap op 230V en een SELV-keten voor verlichting op 24V of 42V.

De trafokasten van Friand zijn beschikbaar als scheidingstransformator, veiligheidstransformator en combinatietransformator. Daarmee zijn er uitvoeringen voor verschillende werksituaties, van elektrisch handgereedschap tot verlichting in risicovolle ruimten. Voor zware of afwijkende toepassingen kunnen transformatoren op maat worden ontwikkeld en geproduceerd.

Hoeveel vermogen heb je nodig?

Het benodigde vermogen bepaal je per aangesloten apparaat of per afzonderlijke secundaire kring. Kijk naar het opgenomen vermogen van het gereedschap en houd rekening met aanloopstromen en een praktische veiligheidsmarge. Een boormachine van 800 watt vraagt bijvoorbeeld om een transformator die dit vermogen ruim aankan. Gebruik je een haakse slijper van 1200 watt op een aparte secundaire wikkeling, dan moet ook die kring daarop zijn afgestemd.

Kies je te krap, dan kan overbelasting leiden tot thermische uitschakeling op een ongelegen moment of tot beschadiging van de transformator. Bij twijfel over het benodigde vermogen of de juiste configuratie kun je altijd contact opnemen met de specialisten van Friand voor persoonlijk technisch advies. Zij helpen je de juiste transformatorkast te selecteren op basis van je specifieke werksituatie.

Veelgestelde vragen

Wat is het verschil tussen galvanische scheiding en een veiligheidstransformator?

Een scheidingstransformator met galvanische scheiding behoudt meestal de spanning, bijvoorbeeld 230V, maar scheidt de secundaire zijde elektrisch van de primaire zijde. Een veiligheidstransformator verlaagt de spanning naar een veilige lage spanning, bijvoorbeeld 12V, 24V of 42V. De eerste wordt vaak toegepast voor elektrisch gereedschap in risicovolle situaties, de tweede vooral voor verlichting of andere toepassingen waarbij lage spanning gewenst is. Beide bieden bescherming, maar op een andere manier.

Mag ik meerdere apparaten aansluiten op één scheidingstransformator?

Niet op één secundaire wikkeling. Per secundaire wikkeling mag slechts één apparaat of contactdoos worden aangesloten. Het aansluiten van meerdere apparaten via een stekkerdoos kan de bescherming van de galvanische scheiding ondermijnen. Als je meerdere apparaten nodig hebt, kies dan voor een oplossing met afzonderlijke secundaire wikkelingen of een passende combinatietransformator.

Is galvanische scheiding ook verplicht bij buitenwerk?

Bij buitenwerk is galvanische scheiding niet automatisch verplicht. De werksituatie bepaalt welke maatregelen nodig zijn. Werk je buiten in een nauwe geleidende ruimte, zoals een put, sleuf, tank of betonnen constructie, dan kunnen aanvullende maatregelen op basis van NEN 3140 nodig zijn. Bij twijfel is overleg met een NEN 3140-deskundige of een vakbekwame elektrotechnisch specialist verstandig.