Er zijn meerdere soorten transformatoren, en de keuze voor het juiste type hangt af van de toepassing, de omgeving en de veiligheidseisen die van toepassing zijn. Wie de verkeerde trafo kiest, kan afwijken van de geldende veiligheidsvoorschriften en onnodige risico’s veroorzaken voor zichzelf en collega’s. Dit overzicht helpt je snel de goede keuze te maken, of je nu werkt op een bouwplaats, in een tunnel of in een omgeving met explosierisico.

De scheidingstransformator (S-keten)

Een scheidingstransformator, ook wel S-keten-trafo genoemd, scheidt het primaire net volledig van het secundaire circuit. De spanning blijft gelijk: in de meeste gevallen 230V naar 230V. Het cruciale verschil zit in de galvanische isolatie: er is geen directe elektrische verbinding tussen ingang en uitgang, alleen magnetische koppeling via de transformatorkern. Hierdoor ontstaat aan de secundaire zijde een zwevend net dat niet geaard is.

Wat dat in de praktijk betekent: raak je per ongeluk één fase van de secundaire zijde aan terwijl je op een geaarde ondergrond staat, zoals een betonvloer of stalen constructie, dan is de kans op gevaarlijke stroomdoorgang kleiner omdat er normaal geen gesloten stroomcircuit naar aarde is. Daarom wordt de scheidingstransformator vaak toegepast bij ondergronds werk, in kelders, leidingentunnels en andere nauwe geleidende ruimtes. Binnen veilige werkmethoden volgens de Arbowet en NEN 3140 is dit een veelgebruikte oplossing in dit soort risico-omgevingen. Een belangrijk aandachtspunt: per secundaire wikkeling mag maximaal één elektrisch apparaat worden aangesloten. Sluit je er meer op aan, dan gaat de veiligheidsfunctie verloren.

De beschikbare vermogens lopen van 100VA voor licht handgereedschap tot 3000VA en meer voor zwaardere toepassingen. Voor een boormachine van 800W en een slijptol van 1200W heb je afzonderlijke secundaire uitgangen nodig. Bij twijfel over het benodigde vermogen tel je het wattage van de apparaten op en voeg je 20 tot 30 procent marge toe.

De veiligheidstransformator (SELV-keten)

Soorten transformatoren onderscheiden zich ook op spanning: de veiligheidstransformator verlaagt de netspanning naar een veilig niveau van 12V, 24V of 42V. Deze uitvoering valt onder de SELV-keten (Safety Extra Low Voltage) en is ontworpen voor verlichting in risicovolle omgevingen. Denk aan bouwverlichting in een kruipruimte, werklampen in een kelder of tijdelijke verlichting in een besloten stalen ruimte. Voor verlichting in dit soort omgevingen wordt vaak een SELV-circuit toegepast.

Een groot praktisch voordeel ten opzichte van de scheidingstransformator is dat aan de secundaire zijde van een veiligheidstransformator meerdere verlichtingspunten tegelijkertijd mogen worden aangesloten, mits het totale vermogen de VA-waarde van de trafo niet overschrijdt. Een veiligheidstransformator van 1000VA kan dus meerdere bouwlampen van elk 150W voeden, wat hem praktisch maakt voor tijdelijke verlichtingsinstallaties. De spanning blijft daarbij op een veilig laag niveau, zoals 12V, 24V of 42V.

De combinatietransformator

Wanneer je op één locatie zowel handgereedschap als verlichting nodig hebt, biedt de combinatietransformator een praktische oplossing. Dit type combineert een S-keten (230V) met een SELV-keten (42V, 24V of 12V) in één behuizing. Je sluit via de S-keten je boormachine of slijptol aan, en via de SELV-keten je bouwverlichting. Eén aansluiting op de voeding, twee onafhankelijke veiligheidscircuits.

Dit spaart ruimte en aansluitpunten op de verdeelkast, en voorkomt dat je met twee losse trafokasten moet werken op één locatie. Friand assembleert combinatietransformatoren op maat: het vermogen per keten, de stekkertypen en de behuizing worden afgestemd op jouw specifieke situatie.

Explosieveilige transformatoren

Een aparte categorie binnen de soorten transformatoren vormen de explosieveilige uitvoeringen. Deze zijn functioneel identiek aan scheidings- of veiligheidstransformatoren, maar de behuizing, kabelwartels en aansluitingen zijn geschikt gemaakt voor toepassing in ATEX-zones. Afhankelijk van de uitvoering zijn deze transformatorkasten ATEX-gecertificeerd. Bij Friand komen ook uitvoeringen voor met KEMA-certificering. Ze worden ingezet in de petrochemie, raffinaderijen, offshore installaties en bij agrarische toepassingen met hoge stofconcentraties. Meer hierover lees je op de pagina explosieveilige producten.

Veelgestelde vragen

Wat is het verschil tussen een scheidingstransformator en een veiligheidstransformator?

Een scheidingstransformator behoudt de spanning, meestal 230V, maar scheidt het net galvanisch en wordt vaak gebruikt voor handgereedschap. Een veiligheidstransformator verlaagt de spanning naar 12V, 24V of 42V en wordt vaak gebruikt voor verlichting in risicovolle ruimtes. Bij de scheidingstransformator mag maximaal één apparaat per secundaire wikkeling worden aangesloten, bij de veiligheidstransformator mogen meerdere verlichtingspunten worden aangesloten zolang het totale vermogen binnen de specificaties blijft.

Welk vermogen (VA) heb ik nodig voor mijn transformator?

Tel het wattage van de apparaten op die je binnen dezelfde configuratie wilt voeden en voeg 20 tot 30 procent marge toe. Voorbeeld: een boormachine van 800W plus een slijptol van 1200W vraagt samen 2000W, kies dan minimaal 2500VA in een passende configuratie. Houd ook rekening met het startvermogen van elektromotoren, dat tijdelijk hoger kan uitvallen dan het nominale vermogen.

Wanneer is een combinatietransformator de juiste keuze?

Een combinatietransformator is de juiste keuze wanneer je op dezelfde locatie zowel handgereedschap, 230V, S-keten, als verlichting, 42V of lager, SELV-keten, nodig hebt. Hij combineert twee onafhankelijke veiligheidscircuits in één kast en bespaart zo ruimte en aansluitpunten. Friand assembleert deze op maat.