Er zijn verschillende soorten transformatoren, en de keuze tussen een scheidingstransformator, veiligheidstransformator of combinatietransformator maakt een groot verschil voor de veiligheid op de werkvloer. Welk type je nodig hebt, hangt af van de omgeving, de apparaten die je aansluit en de geldende normen. Een verkeerde keuze kan niet alleen tot risico’s leiden, maar ook afwijken van Arbo-eisen, NEN 1010, NEN 3140 of projectspecifieke veiligheidsvoorschriften.

De drie belangrijkste soorten transformatoren

Transformatoren worden ingedeeld op basis van wat ze doen met de spanning en hoe ze de gebruiker beschermen. De meest voorkomende soorten in de bouw, industrie en maritieme sector zijn de scheidingstransformator, ook wel S-keten genoemd, de veiligheidstransformator, ook wel SELV-keten genoemd, en de combinatietransformator. Elk type heeft een eigen toepassing en specifieke aandachtspunten.

De scheidingstransformator houdt de uitgangsspanning meestal gelijk, doorgaans 230V naar 230V, maar scheidt het net galvanisch van de installatie aan de secundaire kant. Er is dan geen directe elektrische verbinding tussen de primaire en secundaire wikkeling, alleen een magnetische koppeling via de kern. Het resultaat is een zwevend net aan de uitgang. Dat beperkt het risico bij aanraking van één pool, omdat er niet direct een gesloten stroomkring naar aarde ontstaat. Een scheidingstransformator wordt vaak toegepast bij werkzaamheden in nauwe geleidende ruimtes, zoals kelders, tunnels, technische putten en maritieme toepassingen. Een belangrijk technisch detail: aan de secundaire wikkeling mag maximaal één apparaat worden aangesloten.

De veiligheidstransformator verlaagt de spanning naar een veilig lager niveau, bijvoorbeeld 12V, 24V of 42V. Dit type wordt ingezet voor verlichting of geschikt laagspanningsgereedschap in besloten of nauw geleidende ruimtes, zoals kruipruimtes, rioleringswerken of technische tunnels. Een SELV-keten werkt met een extra lage spanning, doorgaans lager dan 50Vac of 120Vdc. Anders dan bij de scheidingstransformator mogen bij een veiligheidstransformator meerdere uitgangen op dezelfde secundaire wikkeling worden aangesloten, mits de transformator en aangesloten apparatuur daarvoor geschikt zijn.

Soorten transformatoren voor combinatiegebruik

Op veel werklocaties heb je zowel handgereedschap als verlichting nodig. Een boormachine of slijptol kan 230V via een scheidingstransformator vragen, terwijl bouwverlichting juist op een veilige lage spanning moet werken. De combinatietransformator biedt dan een praktische oplossing: hij combineert een S-keten en een SELV-keten in één behuizing. Zo heb je op één locatie meerdere vormen van veilige stroomvoorziening zonder twee aparte trafokasten te hoeven plaatsen.

Voor wie in explosiegevaarlijke omgevingen werkt, bijvoorbeeld in de chemische industrie, raffinaderijen of opslaglocaties met brandbare gassen of stoffen, gelden aanvullende eisen. In dat geval moet de gebruikte apparatuur geschikt zijn voor de betreffende ATEX-zone, gasgroep, stofgroep en temperatuurklasse. Friand levert explosieveilige producten voor omgevingen waar standaard elektromateriaal niet volstaat. Denk daarbij aan uitvoeringen met gecertificeerde componenten, zoals CEAG- of Stahl-aansluitingen, afhankelijk van de toepassing.

Hoe bereken je het benodigde vermogen?

Naast het type transformator is het benodigde vermogen een belangrijke keuze. Tel het vermogen op van alle apparaten die je tegelijk wilt gebruiken en voeg daar een praktische marge aan toe. Een marge van 20 tot 30 procent is vaak verstandig, zeker bij apparaten met een hogere aanloopstroom. Stel: je sluit een boormachine van 800W en een slijptol van 1200W aan. Samen is dat 2000W. In de praktijk kom je dan al snel uit op een transformator van minimaal 2500VA, afhankelijk van de belasting en het type apparaat. Bij de SELV-keten geldt dezelfde denkrichting, maar tel dan alle verlichtingspunten en eventuele piekstromen mee.

Friand assembleert trafokasten in eigen beheer, van compacte uitvoeringen tot zwaardere maatwerkoplossingen. Grotere uitvoeringen kunnen op maat worden gewikkeld. Afhankelijk van de uitvoering en toepassing kunnen trafokasten worden geleverd met de juiste keuringen en documentatie, zodat je veilig aan de slag kunt op de bouwplaats of in de industrie.

Wanneer gebruik je welk type?

Een praktisch overzicht helpt bij de keuze. Gebruik een scheidingstransformator voor geschikt handgereedschap in kelders, tunnels, leidingschachten of bij werkzaamheden op schepen waar extra elektrische veiligheid nodig is. Kies een veiligheidstransformator voor verlichting of laagspanningsapparatuur in besloten, vochtige of nauwe geleidende ruimtes zoals kruipruimtes, tanks of werkputten. Wanneer je op één locatie zowel gereedschap als verlichting nodig hebt, is een combinatietransformator vaak de meest efficiënte keuze. Zodra er sprake is van explosiegevaar, moet de uitvoering passen bij de geldende ATEX-zone en de risicoanalyse van de locatie.

Twijfel je over welk type transformator het beste past bij jouw specifieke situatie? De specialisten van Friand denken graag mee en kunnen een configuratie op maat samenstellen die aansluit op de geldende normen en praktische eisen.

Veelgestelde vragen

Wat is het verschil tussen een scheidingstransformator en een veiligheidstransformator?

Een scheidingstransformator behoudt meestal de spanning op 230V, maar scheidt het net galvanisch. Dit type wordt gebruikt voor geschikt handgereedschap in risicovolle omgevingen, met maximaal één apparaat per secundaire wikkeling. Een veiligheidstransformator verlaagt de spanning naar bijvoorbeeld 12V, 24V of 42V en wordt gebruikt voor verlichting of laagspanningsapparatuur. Bij een veiligheidstransformator mogen meerdere uitgangen op dezelfde secundaire wikkeling worden aangesloten, mits de uitvoering daarvoor geschikt is.

Hoeveel VA vermogen heb ik nodig voor mijn transformator?

Tel het wattage van alle apparaten op die tegelijk worden gebruikt en voeg een praktische marge toe. Een boormachine van 800W plus een slijptol van 1200W geeft samen 2000W. In veel gevallen kies je dan minimaal een 2500VA-transformator, afhankelijk van het type belasting en eventuele aanloopstromen. Bij de SELV-keten tel je alle verlichtingspunten en piekstromen mee.

Zijn er soorten transformatoren speciaal voor explosiegevaarlijke omgevingen?

Ja. Voor ATEX-zones zijn explosieveilige transformatorkasten nodig die geschikt zijn voor de betreffende zone, gasgroep, stofgroep en temperatuurklasse. De exacte keuze hangt af van de risicoanalyse en het explosieveiligheidsdocument van de locatie. Friand levert gespecialiseerde uitvoeringen voor onder meer de chemische industrie, petrochemie en andere risicovolle sectoren.