Een trafokast is een beschermde behuizing met daarin een transformator en de benodigde beveiligingen, kant-en-klaar voor gebruik op de bouwplaats, in de industrie of bij risicovolle werkzaamheden. De keuze voor het juiste type transformatorkast hangt af van de spanning die je nodig hebt, het type gereedschap of verlichting dat je aansluit en de omgeving waarin je werkt. Wie de verkeerde trafokast kiest, kan te maken krijgen met inefficiëntie of onveilige situaties.

De twee hoofdtypen: scheidingstrafo en veiligheidstrafo

Een scheidingstransformator, ook wel S-keten genoemd, levert dezelfde spanning als de voeding, meestal 230V naar 230V, maar creëert een galvanische scheiding tussen ingang en uitgang. Er is geen directe elektrische verbinding tussen het primaire en secundaire circuit; de energieoverdracht vindt plaats via magnetische koppeling. Het resultaat is een zogenoemd zwevend net aan de secundaire zijde. Bij aanraking van één geleider ontstaat daardoor niet zomaar een gesloten circuit naar aarde, waardoor het risico op een gevaarlijke stroomdoorgang wordt beperkt.

Een veiligheidstransformator werkt anders: deze verlaagt de spanning tot een veilig laag niveau, bijvoorbeeld 12V, 24V of 42V. Dit type trafokast is bedoeld voor situaties waar juist de spanning zelf een risico vormt, zoals bij tijdelijke verlichting in kelders, tunnels of kruipruimtes. Bij een veiligheidstrafo zijn meerdere uitgangen mogelijk op één secundaire wikkeling, terwijl een scheidingstrafo per secundaire wikkeling maximaal één apparaat mag voeden. Dit onderscheid is belangrijk en wordt in de praktijk regelmatig over het hoofd gezien.

Wanneer is welke trafokast verplicht?

Bij werkzaamheden in nauwe geleidende ruimtes, zoals kelders, goten, metalen tanks en tunnels, kunnen specifieke eisen gelden voor het gebruik van elektrisch handgereedschap. In zulke omgevingen is de kans groter dat een gebruiker contact maakt met geleidende of geaarde constructiedelen, terwijl hij tegelijkertijd gereedschap in de hand houdt. Een scheidingstransformator kan dan nodig zijn om het secundaire net galvanisch te scheiden van de voeding en zo het risico op elektrische schokken te beperken.

Voor verlichting in risicovolle of nauwe geleidende ruimtes wordt vaak gewerkt met een veilige zeer lage spanning, zoals 12V, 24V of 42V. In dat geval is een veiligheidstransformator de aangewezen oplossing. Heb je op één locatie zowel handgereedschap als verlichting nodig? Dan is een combinatietransformator vaak de meest praktische keuze: één trafokast die tegelijk een S-keten op 230V en een SELV-keten op 24V of 42V levert.

Het juiste vermogen berekenen

Het berekenen van het benodigde VA-vermogen is eenvoudiger dan het lijkt. Tel het wattage op van de apparaten die je tegelijk wilt aansluiten en voeg daar een passende marge aan toe. Stel: je gebruikt een boormachine van 800 watt en een slijptol van 1200 watt. Dat is samen 2000 watt, dus kies je in de praktijk voor een transformatorkast met voldoende extra vermogen, bijvoorbeeld rond 2500VA of hoger. Grotere trafokasten zijn beschikbaar tot 3000VA en meer; voor speciale toepassingen kan Friand ook maatwerk leveren.

Let er bij een scheidingstransformator op dat het opgegeven VA-vermogen per secundaire wikkeling moet passen bij het aangesloten apparaat. Je mag niet twee machines tegelijk op dezelfde secundaire wikkeling aansluiten, ook niet als het gecombineerde wattage binnen het nominale vermogen valt. Dit is een belangrijke veiligheidseis waar je bij de keuze van de juiste trafokast rekening mee moet houden.

Bijzondere uitvoeringen: explosieveilig en maritiem

In omgevingen met explosiegevaar, zoals chemische installaties, raffinaderijen of opslagtanks met brandbare vloeistoffen, is een standaard trafokast meestal niet geschikt. Hier zijn explosieveilige transformatorkasten nodig die passen bij de betreffende ATEX-zone en de geldende veiligheidseisen. Friand levert explosieveilige uitvoeringen met onder meer CEAG- en Stahl-stekkermateriaal, afhankelijk van de toepassing. Meer informatie over de explosieveilige producten vind je op de productpagina.

Voor maritieme toepassingen gelden weer andere overwegingen. Op schepen kan de scheepsromp een rol spelen als referentiepunt binnen de elektrische installatie, waardoor galvanische scheiding belangrijk kan zijn. Een scheidingstransformator in de walvoeding of noodvoeding voorkomt dat het scheepsnet rechtstreeks elektrisch verbonden raakt met de kadeaansluiting. Friand heeft ervaring met maatwerk trafokasten voor de maritieme sector en denkt graag mee over de juiste configuratie.

Veelgestelde vragen

Mag ik twee apparaten aansluiten op één scheidingstransformator?

Nee, een scheidingstransformator mag per secundaire wikkeling maximaal één apparaat voeden. Heb je twee apparaten nodig, dan kies je voor een trafokast met twee aparte secundaire wikkelingen, of je gebruikt twee losse scheidingstrafo’s.

Wat is het verschil tussen een SELV-keten en een S-keten?

Een S-keten, oftewel een scheidingstransformator, behoudt de spanning meestal op 230V maar scheidt het net galvanisch. Een SELV-keten, oftewel een veiligheidstransformator, verlaagt de spanning naar bijvoorbeeld 12V, 24V of 42V. De SELV-keten gebruik je vaak voor verlichting in risicovolle ruimtes; de S-keten voor handgereedschap waarbij 230V nodig blijft.

Levert Friand trafokasten op maat?

Ja, Friand assembleert trafokasten in eigen beheer en kan configuraties aanpassen aan jouw eisen. Denk aan specifieke vermogens, aansluitingen, behuizingen of gecombineerde S- en SELV-ketens. Neem contact op voor een vrijblijvende offerte.