Het verschil tussen een aardlekschakelaar en aardlekautomaat is voor veel installateurs en aannemers een terugkerende vraag bij het samenstellen van een verdeelkast. Kort gezegd: een aardlekschakelaar detecteert lekstroom en schakelt het betreffende circuit uit wanneer dat nodig is, terwijl een aardlekautomaat deze lekstroomfunctie combineert met een ingebouwde overbelasting- en kortsluitbeveiliging. Welke je nodig hebt, hangt af van de installatieopzet en het gebruiksdoel.

De functie van een aardlekschakelaar

Een aardlekschakelaar bewaakt de balans tussen de stroom op de fase en de stroom op de nulgeleider. Zodra er een verschil ontstaat, kan dat erop wijzen dat stroom via een onbedoeld pad wegvloeit, bijvoorbeeld door lichaamscontact of een defecte isolatie. De aardlekschakelaar detecteert dit verschil en schakelt de stroom uit wanneer de lekstroom boven de ingestelde waarde komt. Voor personenbeveiliging wordt vaak een aardlekbeveiliging van 30 mA toegepast.

Een losse aardlekschakelaar heeft geen eigen beveiliging tegen overbelasting. Als je meerdere zware apparaten op één groep aansluit en de geleider raakt overbelast, reageert de aardlekschakelaar daar niet als overbelastingsbeveiliging op. Dat is een belangrijk punt bij het dimensioneren van een installatie: een aardlekschakelaar en een installatieautomaat zijn complementaire beveiligingen die samen op de juiste manier moeten worden toegepast.

Wanneer is een aardlekautomaat de logische keuze?

Een aardlekautomaat, ook wel RCBO (Residual Current Breaker with Overcurrent protection) genoemd, integreert beide functies in één module. Dit maakt het apparaat met name geschikt voor situaties waar elke groep afzonderlijk beveiligd moet worden, zonder dat daar twee aparte componenten per groep voor nodig zijn. In mobiele verdeelkasten voor de bouwplaats of bij evenementenapplicaties is ruimtegebrek in de kast een reëel aandachtspunt, en een aardlekautomaat lost dat praktisch op.

Een praktijkvoorbeeld maakt dit concreet. Stel dat je een verdeelkast samenstelt voor een renovatieproject in een bestaand pand. Je hebt zes groepen nodig: twee voor handgereedschap, twee voor verlichting en twee voor algemeen gebruik. Met aardlekautomaten per groep heb je per circuit lekstroombeveiliging én beveiliging tegen overbelasting en kortsluiting. Dat maakt foutdiagnose eenvoudiger: valt groep drie weg, dan weet je sneller dat het probleem in dat circuit zit. Met een losse aardlekschakelaar over meerdere groepen kan bij een lekstroom een volledige sectie wegvallen, wat het zoeken naar de oorzaak lastiger maakt.

Verschil aardlekschakelaar en aardlekautomaat in vaste installaties

In permanente installaties, zoals fabrieken, werkplaatsen en agrarische bedrijven, worden vaak wandverdeelkasten toegepast. Hier is de keuze tussen een losse aardlekschakelaar en een aardlekautomaat sterk afhankelijk van de groepsindeling, de beschikbare ruimte en de gewenste selectiviteit. Als de installatieautomaten per groep al aanwezig zijn en je bovenstrooms een aanvullende lekstroombeveiliging wilt toepassen, moet de afstemming met de onderliggende beveiligingen zorgvuldig worden beoordeeld.

Bij wandverdeelkasten die Friand op maat assembleert, wordt de keuze voor het type beveiliging altijd afgestemd op de specifieke toepassing. De technische specialisten kijken daarbij naar het totale vermogen, het aantal groepen, de omgevingscondities en eventuele normeisen vanuit NEN 3140 of NEN 1010.

Normen: wat schrijft NEN 1010 voor?

NEN 1010 bevat eisen voor veilige laagspanningsinstallaties en stelt in verschillende situaties eisen aan aardlekbeveiliging. Denk onder meer aan aanvullende bescherming voor bepaalde contactdozen en verplaatsbaar materieel buiten. Voor personenbeveiliging wordt vaak een aardlekbeveiliging met een aanspreekstroom van maximaal 30 mA toegepast. De norm schrijft daarbij niet in elke situatie één vaste apparaatvorm voor: zowel een losse aardlekschakelaar als een aardlekautomaat kan geschikt zijn, mits de installatie correct is ontworpen en uitgevoerd.

Aanvullend speelt NEN 3140 een belangrijke rol bij het veilig werken aan en met elektrische installaties en elektrische arbeidsmiddelen. Dat is relevant voor mobiele stroomverdeelkasten die op een bouwplaats of evenement worden ingezet, maar ook voor inspectie, onderhoud en veilig gebruik in de praktijk.

Friand levert aardlekschakelaars en automaten van ABB en Gewiss voor professionele installaties. Of je nu een losse aardlekschakelaar voor een bestaande installatie zoekt of aardlekautomaten voor een nieuwe verdeelkast, de configuratie wordt altijd afgestemd op jouw toepassing. Neem gerust contact op voor advies op maat.

Veelgestelde vragen

Wat is het verschil tussen een aardlekschakelaar en aardlekautomaat in één zin?

Een aardlekschakelaar beschermt tegen lekstroom, terwijl een aardlekautomaat ook overbelasting en kortsluiting beveiligt. De aardlekautomaat combineert dus twee beveiligingsfuncties in één apparaat.

Mag je een aardlekschakelaar en een aardlekautomaat combineren in dezelfde installatie?

Ja, dat kan in bepaalde installaties voorkomen. Of het zinvol is, hangt af van de opbouw van de installatie en de gewenste selectiviteit. De bovenstrooms geplaatste beveiliging moet goed worden afgestemd op de onderliggende beveiligingen, zodat duidelijk is welk onderdeel bij een fout moet uitschakelen.

Is een aardlekautomaat verplicht op een bouwplaats?

Niet per definitie. Op bouwplaatsen en bij tijdelijke installaties gelden eisen voor de opbouw en beveiliging van de elektrische installatie, maar het exacte apparaattype hangt af van de gekozen configuratie. Aardlekbeveiliging kan worden gerealiseerd met een aardlekschakelaar of met aardlekautomaten, mits de componenten correct zijn gekozen, aangesloten en afgestemd op het gebruik.